لارو پروانه چوبخوار پسته با تغذیه از بافت‌های داخلی گیاه و جویدن آن‌ها، دالانی به وجود می‌آورد.

پروانه چوبخوار پسته و راه‌های مبارزه با آن

پروانه چوبخوار پسته با نام علمی Kermania pistaciella از آفات مهم و کلیدی پسته در ایران است و در پسته‌کاری‌های سراسر کشور دیده می‌شود، این آفت سالانه خسارات زیادی را به بار می‌آورد. خسارت پروانه چوبخوار پسته از پسته‌کاری‌های ترکیه هم گزارش شده است. این پروانه در سال 1341 از رفسنجان گزارش شده است.

شکل‌شناسی پروانه چوبخوار پسته

اندازه پروانه چوبخوار پسته با بال‌های باز یازده تا سیزده میلی متر است. حشرات بالغ این آفت تغذیه ندارند. رنگ پروانه چوبخوار پسته خاکستری بوده و در انتهای بال‌هایش لکه‌های زرد دیده می‌شود. 

حشره بالغ پروانه چوبخوار پسته
حشره بالغ پروانه چوبخوار پسته
فهرست مطالب این مقاله

بال‌های جلوی چوبخوار خاکستری تیره بوده و دارای دو لکه زردرنگ هستند. یک لکه زرد بزرگ در وسط بال جلویی و یک لکه زرد کوچک در انتهای بال جلویی قرار دارد. بال‌های عقب پروانه چوبخوار به رنگ زرد روشن و کشیده هستند. این حشرات دارای تخم‌های بیضی شکل و زرد رنگ با سطح بالایی صاف و شیار شیار بوده و تخم‌ها به صورت تک تک، روی فرورفتگی‌های زیر جوانه جانبی، شاخه‌ها، محور خوشه و انتهای شاخه‌های جوان (محل اتصال برگ به شاخه) قرار داده می‌شوند. لاروها در هنگام بیرون آمدن از تخم سفید و ریز هستند و به تدریج که بزرگ می‌شوند رنگ آنها خاکستری تیره می‌شود. لارو سن آخر چوبخوار پسته حدود ده تا دوازده میلی متر طول دارد. لاروهای سن آخر دارای پنج جفت پای شکمی و سه جفت پای سینه‌ای هستند. شفیره‌ این آفت به شکل پیله‌های خاکستری بوده و حدوداً شش میلی متر طول دارد. این شفیره در دو طرف سر عرض بیشتری داشته و هر چه به طرف انتهای بدن این حشرات می‌رویم باریک‌تر می‌شود.

چوبخوار در یک نگاه

نام 

پروانه چوبخوار پسته (کرمانیا)

نام علمی 

Kermania pistaciella

خسارت

کاهش محصول توسط تغذیه از محور خوشه‌های پسته و خشک شدن دانه‌های انتهایی خوشه، ضعیف شدن سرشاخه‌های پسته 

زمستان گذرانی

لارو درون سرشاخه

تعداد نسل در سال

یک

نوع مبارزه

مبارزه تلفیقی

زمان مبارزه شیمیایی

هنگام پیک ظهور حشرات بالغ

چرخه‌ی زندگی آفت چوبخوار پسته

پروانه چوبخوار پسته یک نسل در سال دارد. زمستان را به صورت لارو سن آخر درون شاخه‌های پسته به سر می‌برد. برحسب دمای هوا لاروها از شاخه‌ها خارج شده و اطراف خود پیله تنیده و تبدیل به شفیره می‌شوند. شفیره‌ها گاهی در شرایط باد و هوای نامناسب که موجب جابه‌جایی لارو می‌شوند، در نقطه‌ای دورتر از سوراخ خروجی لارو خاکستری رنگ، در سطح زمین یا لابه‌لای کلوخه‌ها تشکیل می‌شوند. حشرات کامل چوبخوار به تدریج بر حسب دمای هوا حدوداً در اسفند ماه ظاهر می‌گردند. با توجه به اینکه ظهور پروانه چوبخوار وابسته به شرایط آب و هوایی است، امکان دارد زمان ظهور حشرات کامل و در نتیجه پیک پرواز حشرات در سال‌های مختلف، متفاوت باشد. بر اساس فنولوژی درخت معمولاً پیک پرواز پروانه چوبخوار پسته با تشکیل خوشه‌های گل و باز شدن جوانه‌ها در اغلب ارقام پسته هم‌زمان است.

پروانه‌های چوبخوار پسته پس از جفت گیری بر روی خوشه‌های گل تخم گذاری می‌کنند، معمولاً تخم را بر روی محورهای اصلی یا فرعی خوشه قرار می‌دهند حتی امکان دارد در ارقام پسته که دارای خوشه‌های بزرگ هستند، تخم‌گذاری این پروانه روی چندین محور جانبی انجام شود. زمانی که تعداد خوشه‌های گل کم باشد، پروانه چوبخوار پسته روی شاخه‌های دارای بافت نرم و تازه، روی پهنک در مجاورت رگبرگ اصلی و روی دمبرگ‌ها نیز می‌تواند تخم گذاری نماید.

حشره کامل پروانه چوب خوار

حشرات بالغ این آفت پروانه‌هایی با طول ۸- ۱۱ و عرض ۱۱-۱۳ میلی‌متر هستند. بال‌های جلویی تیره رنگ با لکه‌ای کوچک در بخش فوقانی و یک لکه زرد بزرگ در بخش میانی می‌باشند. بال‌های عقبی به رنگ زرد روشن و خنجری شکل هستند. پروانه چوب‌خوار پسته یک نسل در سال دارد و حشرات کامل در اوایل بهار در باغ ظاهر شده و روی خوشه‌های درختان پسته تخم‌گذاری می‌کنند اما در مواردی که فراوانی خوشه‌ها کم باشد آفت شاخه‌های تازه با بافت نرم، دم برگ و پهنک برگ را نیز برای تخم‌ریزی انتخاب می‌نماید.

شفیره پروانه چوبخوار

لارواز سر شاخه خارج شده و تبدیل به شفیره می‌شود. شفیره‌ها درون پیله‌های خاکستری تا قهوه‌ای رنگ و تقریبا مثلثی به طول حدود ۵ تا ۶ میلی‌متر با برجستگی در قسمت جلویی هستند.

لارو پروانه چوبخوار

لاروها از اواخر خرداد تا اوایل اسفند درون کانال‌هایی در مرکز سرشاخه‌ها سپری می‌کنند و بعد از گرم شدن نسبی هوا از دالان‌های تغذیه‌ای خود خارج شده و در روی سرشاخه‌ها و یا بعضا در سطح زمین به شفیره تبدیل می‌شوند.

تخم پروانه چوبخوار

پروانه‌های چوبخوار پسته پس از جفت‌گیری بر روی خوشه‌های گل تخم‌گذاری می‌کنند، معمولاً تخم را بر روی محورهای اصلی یا فرعی خوشه قرار می‌دهند.
تخم این حشرات زرد رنگ و بیضوی شکل است که شیارهای طولی بر روی آن مشاهده می‌شود.

حشره کامل پروانه چوبخوار
حشره بالغ پروانه چوبخوار پسته
شفیره پروانه چوبخوار
لارو از سر شاخه خارج شده و تبدیل به شفیره پروانه چوبخوار می‌شود.
لارو پروانه چوبخوار
لارو پروانه چوبخوار پسته
تخم پروانه چوبخوار
تخم پروانه چوبخوار پسته
تخم پروانه چوبخوار پسته
تخم پروانه چوبخوار
لارو از سر شاخه خارج شده و تبدیل به شفیره پروانه چوبخوار می‌شود.
شفیره پروانه چوبخوار
لارو پروانه چوبخوار پسته
لارو پروانه چوبخوار
حشره بالغ پروانه چوبخوار پسته
حشره کامل پروانه چوب خوار

لارو پروانه چوبخوار پسته

زمان تفریخ تخم لارو سن اول مستقیماً وارد بافت گیاه شده و شروع به تغذیه می‌کند. لارو با تغذیه از بافت‌های داخلی گیاه و جویدن آن‌ها، دالانی به وجود می‌آورد و به سمت سرشاخه پسته حرکت می‌کند. لاروهایی که روی محورهای اصلی تغذیه می‌کنند، می‌توانند موجب پژمرده و سیاه شده و ریزش خوشه‌های گل شوند در محورهای فرعی نیز تغذیه لارو چوبخوار می‌تواند موجب سیاه شدن و ریزش گل‌های محور فرعی شود.

هنگام تغذیه لارو درون دالانی که داخل خوشه یا سرشاخه ایجاد کرده است، چند مرتبه به سمت بالا و پایین در دو جهت حرکت می‌کند، آوندها را جویده و از بین می‌برد. خوشه‌هایی که به این آفت آلوده هستند معمولاً چند دانه آخرشان خشک می‌شود و این خشک شدگی علامت مشخص وجود چوبخوار در خوشه است، خشک شدن چند دانه انتهای خوشه، معمولاً در اواخر خرداد ماه تا اوایل تیر ماه قابل مشاهده است.

لارو پروانه چوبخوار پسته با تغذیه از بافت‌های داخلی گیاه و جویدن آن‌ها، دالانی به وجود می‌آورد.
لارو پروانه چوبخوار پسته با تغذیه از بافت‌های داخلی گیاه و جویدن آن‌ها، دالانی به وجود می‌آورد.
لارو پروانه چوبخوار پسته با تغذیه از بافت‌های داخلی گیاه و جویدن آن‌ها، دالانی به وجود می‌آورد.
لارو پروانه چوبخوار پسته با تغذیه از بافت‌های داخلی گیاه و جویدن آن‌ها، دالانی به وجود می‌آورد.
لارو پروانه چوبخوار پسته با تغذیه از بافت‌های داخلی گیاه و جویدن آن‌ها، دالانی به وجود می‌آورد و به سمت سرشاخه پسته حرکت می‌کند.
لارو پروانه چوبخوار پسته با تغذیه از بافت‌های داخلی گیاه و جویدن آن‌ها، دالانی به وجود می‌آورد و به سمت سرشاخه پسته حرکت می‌کند.
ضعف سرشاخه‌های پسته خسارت دیگری است که پروانه چوبخوار به همراه صدمه به خوشه‌های گل و میوه به درخت وارد می‌آورد. این نوع خسارت خصوصاً در باغ‌هایی که مدیریت ضعیف باغی و شرایط نامساعد آب و هوایی دارد به صورت کوچک ماندن جوانه‌ها و باریک شدن سرشاخه‌ها دیده می‌شود.
در اواخر خرداد و اوایل تیر ماه لاروها از محلی که در آن قرار داند که می‌تواند دم خوشه یا دمبرگ باشد وارد سرشاخه می‌شوند. لاروها کانالی در مرکز سرشاخه ایجاد می‌کنند و حرکت شان درون سرشاخه‌ها بسیار کند است و حدوداً نه تا ده ماه درون سرشاخه‌ها به سر می‌برند و بعد باتوجه به دمای محیط از سرشاخه خارج شده و در محلی مناسب شروع به تنیدن پیله‌های قایقی شکل می‌کنند. حدوداً یک ساعت طول می‌کشد تا پیله تنیده شود. داخل پیله‌ها که بافتی متراکم دارند، لارو تبدیل به شفیره می‌شود، برحسب دمای محیط دوره شفیرگی هفت تا ده روز طول می‌کشد و پس از آن پروانه‌های چوبخوار پسته از شفیره خارج شده و جفت‌گیری می‌کنند.

نحوه ردیابی آفت چوبخوار پسته

بررسی جهت ردیابی پروانه چوبخوار و تخمین جمعیت آن در دو مرحله صورت می‌گیرد:

مرحله‌ی اول ردیابی پروانه چوبخوار پسته:

در تیر ماه خشکیدگی انتهای خوشه‌ها بررسی می‌شود. به دلیل تغذیه لاروهای چوبخوار داخل محور خوشه، آوندها قطع شده و چند دانه انتهایی خشک می‌شوند.
درماه‌های گرم چند دانه انتهایی خوشه به علت تغذیه لارو پروانه چوبخوار از آوندها خشک می‌شوند.
درماه‌های گرم چند دانه انتهایی خوشه به علت تغذیه لارو پروانه چوبخوار از آوندها خشک می‌شوند.
درماه‌های گرم چند دانه انتهایی خوشه به علت تغذیه لارو پروانه چوبخوار از آوندها خشک می‌شوند.
درماه‌های گرم چند دانه انتهایی خوشه به علت تغذیه لارو پروانه چوبخوار از آوندها خشک می‌شوند.

مرحله‌ی دوم ردیابی پروانه چوبخوار پسته:

بررسی سرشاخه‌ها درختان پسته و شمارش تعداد شفیره‌های مشاهده شده (معمولاً صد سرشاخه به صورت تصادفی در یک پایلوت یک هکتاری بررسی می‌شود) این کار جهت تعیین درصد آلودگی اولیه باغ انجام می‌شود و پس از اطمینان از تشکیل شفیره‌ها بررسی انجام می‌شود. اگر احتمال باد بردگی شفیره‌ها وجود داشته باشد، لازم است علاوه بر بررسی شفیره‌ها، سوراخ‌های خروجی لارو چوبخوار پسته نیز بررسی شود.
نصب تله‌های فرمونی جهت بررسی تعداد حشرات کامل چوبخوار، تله‌های فرمونی با تعداد حدود دو تا چهار عدد در هر پایلوت در وسط باغ باید نصب شوند. تله‌های فرمونی به فاصله شصت متر از یکدیگر در جهت باد غالب نصب و باید در میانه ارتفاع درخت باشند. پس از نصب تله‌ها هر دو تا سه روز یکبار نیاز هست که تله‌ها چک شوند. نزدیک به زمان پیک پرواز و زیاد شدن جمعیت پروانه‌ها هر روز باید تله چک شود.
حدود صد شفیره پروانه چوبخوار پسته در پایلوت یک هکتاری روی درخت توسط ماژیک یا روبان رنگی علامت گذاری می‌شوند و میزان خروج آن‌ها بررسی و پیک پرواز حشرات بالغ مشخص می‌شود.
می‌توان تعداد صد شفیره سالم و مربوط به همان سال زراعی را جمع آوری نمود و در یک پتری در دمای باغ نگهداری کرد و درصد خروج حشرات کامل را بررسی نمود.
در هنگام برداشت نیز درصد چوبخوار را بررسی می‌کنند به این صورت که حدود دویست خوشه از یک پایلوت یک هکتاری بررسی می‌شود. دم خوشه‌ها بررسی شده و وجود لارو درون آن‌ها مشخص می‌شود.

لاروهای پروانه چوبخوار کانالی در مرکز سرشاخه ایجاد می‌کنند.
لاروهای پروانه چوبخوار کانالی در مرکز سرشاخه ایجاد می‌کنند.
لارو پروانه چوبخوار پسته با تغذیه از بافت‌های داخلی گیاه و جویدن آن‌ها، دالانی به وجود می‌آورد.
لارو پروانه چوبخوار پسته با تغذیه از بافت‌های داخلی گیاه و جویدن آن‌ها، دالانی به وجود می‌آورد.
لاروهای پروانه چوبخوار کانالی در مرکز سرشاخه ایجاد می‌کنند.
لاروهای پروانه چوبخوار کانالی در مرکز سرشاخه ایجاد می‌کنند.

پروانه چوبخوار پسته چه اندازه به باغ خسارت وارد می‌کند؟

خسارت پروانه چوبخوار پسته به انتهای خوشه‌ها در تیرماه به صورت خشکیدگی چند دانه انتهایی قابل مشاهده است. حدود پنج تا هفت دانه انتهایی خوشه معمولاً خشک می‌شوند و اگر در نظر بگیریم که خوشه به طور متوسط بیست دانه دارد، اگر حدود پنج دانه در خوشه خشک شود بیست و پنج درصد خسارت به هر خوشه وارد می‌شود. در آلودگی‌های بالا حدود پنجاه درصد خوشه‌ها و یا حتی بیشتر توسط پروانه چوبخوار پسته آلوده می‌شوند، بنابراین خسارت زیادی به محصول وارد می‌شود. در هنگام مبارزه علیه این آفت باید سنجیده شود که میزان خسارت به باغ پسته چقدر است و با تعین درصد آلودگی باغ به پروانه چوبخوار پسته باید مبارزه تلفیقی بر علیه آفت پروانه چوبخوار پسته انجام شود.

علائم و خسارات پروانه چوبخوار بر درخت پسته

خوشه
  • سیاه شدن و ریزش خوشه‌های کوچک
  • ریزش دانه‌های انتهای خوشه‌های بزرگ
  • سیاه شدن داخل ساقه خوشه
سرشاخه
  • ضعف و رشد کم سرشاخه‌های جوان
  • وجود دالان‌های سیاه توپر در سرشاخه‌ها
سرشاخه
  • ضعف و رشد کم سرشاخه‌های جوان
  • وجود دالان‌های سیاه توپر در سرشاخه‌ها
خوشه
  • سیاه شدن و ریزش خوشه‌های کوچک
  • ریزش دانه‌های انتهای خوشه‌های بزرگ
  • سیاه شدن داخل ساقه خوشه
  •  

مدیریت مبارزه با پروانه چوبخوار

به علت اینکه مدت زمان مبارزه شیمیایی با این آفت کوتاه است و اغلب اوقات سال را لارو پروانه چوبخوار پسته در سر شاخه درخت به سر می برسد، برای کنترل جمعیت این آفت نیاز به مبارزه تلفیقی است.
در زمستان هرس شاخه‌های آلوده باید انجام شود. شاخه‌هایی که حاوی لاروهای آلوده هستند بایستی جدا شده و از باغ بیرون برده شده و سوزانده شوند.
کوددهی و آبیاری باغ به موقع و با توجه به نیاز گیاه به موقع انجام شود.
در زمان خروج حشرات کامل پروانه چوبخوار پسته از تله‌های فرمونی استفاده شود. تله‌های فرمونی حاوی فرمون جنسی ماده بود و موجب جذب حشرات نر به تله‌ها می‌شوند.

با استفاده از فرمون جنسی می‌توان شکار انبوه انجام داد؛ یعنی جمعیت بالایی از حشرات نر را جذب تله‌ها نمود و آنها را از بین برد تا اینکه جمعیت پروانه چوبخوار در باغ کم شود. اما شکار انبوه توسط فرمون جنسی شرایط خاصی دارد و باید حتماً زیر نظر کارشناسان حاذق انجام گردد به علت اینکه استفاده از تعداد زیاد تله فرمونی در باغ پسته جهت شکار انبوه حشرات نر پروانه چوبخوار، می‌تواند جمعیتی از حشرات چوبخوار باغات همجوار را نیز وارد باغ کشاورز استفاده کننده از فرمون جهت شکار انبوه نماید. 
بهتر است از تله‌های فرمونی برای ردیابی و تعین زمان پیک پرواز پروانه چوبخوار پسته استفاده نمود. به این صورت که تعداد پروانه جلب شده در تله‌ها شمرده شده و هر زمان بیشترین پروانه ثبت شد پیک پرواز است. بعد از زمان پیک تعداد پروانه جلب شده کمتر و کمتر می‌شود.
فرمون پروانه چوبخوار پسته چیست؟
ماده ایی که حشرات ماده پروانه برای جلب توجه پروانه های نر ترشح می کنند را فرمون جنسی پروانه چوبخوار پسته می‌گویند. در سال‌های اخیر این فرمون توسط دانشمندان شناسایی و فرمول شیمیایی آن کشف و به مقدار زیاد تولید شده است.

تله‌های فرمونی حاوی فرمون چوبخوار ماده بوده و برای جذب حشرات نر پروانه چوبخوار پسته استفاده می‌شوند.
تله‌های فرمونی حاوی فرمون چوبخوار ماده بوده و برای جذب حشرات نر پروانه چوبخوار پسته استفاده می‌شوند.
مبارزه بیولوژیک با پروانه چوبخوار پسته توسط زنبورهای پارازیتوئید در باغات پسته انجام می‌شود. حدود 15 گونه زنبور پارازیتوئید مانند Chelonus و Centistidea دشمنان طبیعی پروانه چوبخوار پسته هستند و می‌توانند حدود چهل تا پنجاه درصد آفت چوبخوار را از بین ببرند.

مبارزه شیمیایی: مبارزه شیمیایی با آفت پروانه چوبخوار پسته در زمان ظهور حشرات کامل با سموم مناسب بر علیه این پروانه انجام می‌شود. به این علت است که تعین زمان پیک پرواز حشرات کامل پروانه چوبخوار بسیار مهم است. سم‌پاشی تا یک هفته بعد از پیک پرواز باید انجام شود. جهت سمپاشی آفت پروانه چوبخوار پسته از سموم شیمیایی کنسالت، مچ و لوفوکس استفاده می‌شود.

شاخص سنجش از راه دور، داشبور و تقویم باغبانی
جریب، سامانه هوشمند مدیریت کشاورزی
نرم‌افزار جریب، با تکیه بر GIS، امکان ثبت و مدیریت انواع مشاهدات و فعالیت‌های باغداری را برای کارشناسان و کشاورزان فراهم کرده است. با جریب، کنترل باغ در دستان شماست!

اپلیکیشن جریب و مدیریت مبارزه با آفت پروانه چوبخوار پسته

جریب اپلیکیشنی هوشمند برای مدیریت باغات پسته است. با استفاده از اپلیکیشن جریب می‌توانید پس از ثبت باغ روی نقشه، تمام علائم و خسارات مشاهده شده از آفات را روی نقشه باغ ثبت کنید و برای مبارزه با پروانه چوبخوار، راهکارهای مربوط به کنترل چوبخوار را به صورت فعالیت در جریب تعریف و مدیریت کنید. در این لینک کار با اپلیکیشن جریب را به صورت رایگان شروع کنید.

همچنین با جریب می‌توانید با کارشناسان کشاورزی باغات خود در ارتباط باشید و راهکارهای مبارزه با آفت پروانه چوبخوار را به صورت آنلاین دریافت و ثبت کنید.

اشتراک‌گذاری :
Skype
Email
WhatsApp
Telegram
مقالات دیگر جریب را بخوانید!
عملیات زمستانه باغ پسته

عملیات زمستانه باغ پسته

عملیات زمستانه باغ پسته، شامل مجموعه اقداماتی است که جهت افزایش بازده درختان پسته و حفظ سلامت آن‌ها در زمستان انجام می‌شود. در این مقاله کوددهی، آبیاری، سمپاشی، هرس و کاشت نهال در عملیات زمستانه باغ پسته را با هم بررسی می‌کنیم.

مطالعه >
آبیاری پسته

همه‌چیز درباره‌ی آبیاری پسته

میزان محصول سالیانه، آفات و بیماری‌هایی که به پسته حمله می‌کنند، رشد نهال‌های پسته و مقدار جذب عناصر مختلف در پسته، بسته به میزان و کیفیت آبیاری این محصول دارد. آبیاری پسته در زمان گرده‌افشانی و گلدهی پسته بسیار مهم است؛ عدم توجه به آن در این زمان می‌تواند منجر به کاهش احتمال لقاح، سقط جنین و کاهش تعداد دانه در خوشه گردد.

مطالعه >
عملیات پاییزه باغ پسته

عملیات پاییزه باغ پسته

عملیات پاییزه باغات پسته با هدف حفظ و بهبود سلامت درختان و آماده‌سازی آنها برای فصل زمستان انجام می‌شود. در این مقاله اقداماتی را که در پاییز در باغات پسته انجام می‌شود که شامل برداشت محصول، تنظیم آبیاری، تعمیر و نگهداری، کاشت نهال پسته، مدیریت آفات و بیماری‌ها در باغ پسته و نمونه‌برداری خاک هستند را با هم بررسی می کنیم.

مطالعه >
برای ما پیام بگذارید.