عملیات زمستانه باغ پسته

عملیات زمستانه باغ پسته

عملیات زمستانه باغ پسته، شامل مجموعه اقداماتی است که جهت افزایش بازده درختان پسته و حفظ سلامت آن‌ها در زمستان انجام می‌شود. در این مقاله کوددهی، آبیاری، سمپاشی، هرس و کاشت نهال در عملیات زمستانه باغ پسته را با هم بررسی می‌کنیم.

کوددهی باغ پسته در زمستان

کوددهی زمستانه یکی از مهم‌ترین عملیات زمستانه باغ پسته است که به منظور تأمین نیازهای غذایی درختان پسته در فصل رشد انجام می‌شود. کوددهی زمستانه با کودهای فسفره، پتاسه و ریزمغذی‌ها به صورت چالکود بر اساس آنالیز خاک، به درختان پسته کمک می‌کند تا نیازهای غذایی خود را برآورده کنند و آماده فصل رشد بعدی شوند.

کود دامی پوسیده نیز می‌تواند به اصلاح خاک و افزایش مواد آلی آن کمک کند. بسیاری از کشاورزان اعتقاد دارند که زمان خواب گیاه، بهترین زمان برای تغذیه گیاه پسته و اصلاح خاک است.
جایگزینی منابع ازدست‌رفته‌ی درختان پسته و خاک باغ، یکی از دلایل مهم کوددهی زمستانه باغات پسته است. این کار باعث، تولید پسته بیشتر و افزایش عملکرد درختان شده و انجام این عملیات‌ها مثل کوددهی موجب زمستان گذرانی بهتر درختان پسته می‌شود.

بهترین کود برای درخت پسته در عملیات زمستانه باغ پسته

  • کودهای حیوانی مانند کود مرغی، کود گوسفندی و کود گاوی که منبع عالی از مواد آلی، نیتروژن، فسفر و پتاسیم هستند.
  • کودهای معدنی مانند سولفات مس، سولفات آهن، سولفات روی، سولفات منگنز، سوپر فسفات ساده یا تریپل و سولفات پتاسیم سنگی که منبع تامین عناصر غذایی ضروری برای رشد و مقاومت گیاهان هستند.
  • کودهای ازته مانند اوره و نیترات کلسیم که منبع تامین نیتروژن برای شروع رشد گیاهان در اوایل بهار هستند.
  • کودهای ارگانیک مانند اسید هیومیک که با افزایش فعالیت میکروبی به جذب عناصر غذایی توسط گیاهان کمک می‌کنند.
فهرست مطالب این مقاله
شاخص سنجش از راه دور، داشبور و تقویم باغبانی
jereeb-logo
جریب، نرم‌افزار کشاورزی مدرن

با استفاده از تقویم عمومی جریب که شامل ۵۳ فعالیت عمومی باغ‌های پسته است، در طول سال از اهم فعالیت‌های لازم باغداری باخبر شوید.

با جریب، کنترل باغ در دستان شماست!

جدول کود‌دهی عملیات زمستانه باغ پسته

ردیف

نام کود

روش استفاده

مقدار مورد نیاز

1

کود گاوی

چالکود

20 تا 40 کیلوگرم برای هر درخت پسته

2

کود گوسفندی

چالکود

10 تا 20 کیلوگرم برای هر درخت پسته

3

کود مرغی

چالکود

5 تا 10 کیلوگرم برای هر درخت پسته

4

سوپر فسفات ساده یا تریپل

چالکود

100 تا 150 کیلوگرم در هکتار

5

سولفات پتاسیم 

چالکود

150 تا 200 کیلوگرم در هکتار

6

سولفات آهن

چالکود

150 تا 200 کیلوگرم در هکتار

7

سولفات مس

چالکود

30 کیلوگرم در هکتار

8

سولفات روی

چالکود 

50 تا 100 کیلوگرم در هکتار

9

سولفات منگنز

چالکود

50 تا 100 کیلوگرم در هکتار

10

نیترات کلسیم

به همراه آب استارت

50 تا 100 کیلوگرم در هکتار

11

کود ازته

به همراه آب استارت

100 تا 150 کیلوگرم در هکتار

12

اسید هیومیک

به همراه آب استارت

20 لیتر در هکتار

چالکود چیست؟

چالکود یکی از روش‌های کود‌دهی به درختان میوه است که در آن چاله‌هایی در نزدیکی ریشه درخت حفر می‌شوند و کودهای آلی و شیمیایی درون آن‌ها ریخته شده و سپس با خاک روی این کودها پوشانده می‌شود. این روش باعث می‌شود که کودها بهتر جذب شوند و رشد و محصول درختان بهبود یابد. برای انجام چالکود باید توجه به مواردی مانند محل، تعداد، قطر، عمق و میزان کود داخل چاله، زمان و آبیاری توجه نمود. از چالکود در عملیات زمستانه باغ پسته استفاده می‌شود.

چالکود در باغ پسته
در روش چالکود، کودها در چاله‌هایی پای درختان پسته ریخته می‌شوند. منبع عکس: ایرنا

برای آشنایی با اصول تغذیه گیاهان و نشانه‌های کمبود در آن‌ها، به این لینک مراجعه کنید.  

 

آبیاری باغ پسته در زمستان

آبیاری زمستانه یکی از موارد عملیات زمستانه باغ پسته است که به منظور حفظ رطوبت خاک، آبشویی نمک‌ها، مبارزه با آفات و تأمین نیازهای سرمایی درختان پسته انجام می‌شود. آبیاری زمستانه بستگی به شرایط آب و خاک و بارندگی دارد و معمولاً هر ۳۰ تا ۴۰ روز یکبار انجام می‌شود. آبیاری زمستانه باید در دوره‌هایی انجام شود که دما بالاتر از صفر درجه سانتیگراد باشد. آبیاری زمستانه با آب شیرین نیز می‌تواند در شستشو و تخلیه نمک‌ها از خاک و ناحیه ریشه مؤثر باشد. آبیاری زمستانه در مناطقی که دما به منفی هفت درجه سانتیگراد می‌رسد، می‌تواند باعث یخ‌زدن آب در شب شده و به کنترل بعضی از آفات مانند پروانه پوستخوار پسته کمک کند.

آبیاری تحت فشار در عملیات زمستانه باغ پسته

آبیاری تحت فشار یک روش نوین آبیاری است که فقط منطقه ریشه درختان پسته را خیس می‌کند و باعث صرفه جویی آب و افزایش عملکرد می‌شود. آبیاری تحت فشار در زمستان می‌تواند دارای مزایایی مانند کاهش جمعیت آفات و بیماری‌ها، بهبود خواص فیزیکی خاک، تغذیه بهتر گیاه و کاهش شوری خاک باشد. برای اجرای موفقیت‌آمیز این سیستم برای آبیاری زمستانه درخت پسته، باید یک سیستم آبیاری دقیق و مناسب طراحی شود که شامل تعیین فواصل مناسب بین قطره‌چکان‌ها و تنظیم فشار آب است. همچنین می‌توان از روش آبیاری کم‌فشار زیرسطحی استفاده کرد که باعث 25 درصد افزایش عملکرد در هکتار و 30 درصد صرفه‌جویی آب می‌شود.

برای آشنایی با آبیاری پاییزه باغات پسته، به این لینک مراجعه کنید.  

 

مبارزه با آفات و بیماری‌های پسته در زمستان

سمپاشی زمستانه یکی از موارد عملیات زمستانه باغ پسته است که به منظور کاهش جمعیت آفات و بیماری‌ها و تأمین نیازهای سرمایی درختان پسته انجام می‌شود. سمپاشی زمستانه باید بعد از انجام هرس درختان و حداقل یک هفته قبل از تورم جوانه‌ها انجام شود. سمپاشی زمستانه با استفاده از روغن ولک و سموم فسفره مانند دیازینون، اتیون و دورسبان انجام می‌شود. روغن ولک با نرم کردن پوشش شپشک‌ها و کنه‌ها، اثر سموم را افزایش می‌دهد. سموم فسفره با اثر تماسی و گوارشی، آفاتی مانند پسیل، شپشک‌ها، کرم‌های چوبخوار، شته و کنه‌ها را کنترل می‌کنند. در مناطقی که دما به منفی هفت درجه سانتیگراد میرسد، میتوان با آبیاری جهت ایجاد یخ آب زمستانه، آفاتی مانند پروانه پوستخوار پسته را کاهش داد.

مبارزه با سوسک سرشاخه‌ خوار در عملیات زمستانه باغ پسته

سوسک سرشاخه خوار پسته یا سوسکو یکی از آفات مهم درختان پسته است که باعث ضعف و کاهش عملکرد می‌شود. برای مبارزه با این آفت می‌توان از روش‌های زیر در زمستان استفاده کرد:

مبارزه زراعی: جمع آوری و سوزاندن شاخه های هرس شده و ضعیف درخت پسته

سوسک سرشاخه خوار پسته در زمستان درون شاخه های هرس شده و نیمه خشک زمستان گذرانی می‌کند و در بهار با خروج از شاخه‌ها به درختان پسته حمله می‌کند. برای جلوگیری از این حمله، باید شاخه‌‌های هرس شده و ضعیف را از باغ جمع‌آوری کرده و خارج از منطقه پسته کاری سوزانده یا منهدم شوند.

مبارزه مکانیکی: تله‌گذاری با شاخه‌های تازه هرس شده و سوزاندن آن‌ها

این روش یکی از راه‌های مبارزه زراعی با سوسک سرشاخه‌خوار پسته است. برای این کار، شما باید شاخه‌های تازه هرس شده را در نزدیکی درختان پسته قرار دهید. این شاخه‌ها جذابیت بالایی برای سوسک‌ها دارند و آن‌ها را به خود جذب می‌کنند. سپس این شاخه‌ها باید به صورت دوره‌ای جمع آوری و سوزانده یا منهدم شده و با شاخه‌های جدید جایگزین شوند. این کار باعث می‌شود که جمعیت سوسک‌ها کاهش یابد و به درختان پسته آسیب کمتری برسد.

شخم زمستانه پسته برای کاهش جمعیت آفات

شخم زمستانه یکی از روش‌های کنترل زراعی برای مقابله با آفات درختان پسته است. این عملیات زمستانه پسته باعث می‌شود که بعضی از آفات که در خاک زمستان‌گذرانی می‌کنند، مانند سرخرطومی پسته و پروانه پوستخوار پسته، در معرض سرما و خشکی قرار گیرند و کشته شوند. همچنین شخم زمستانه باعث افزایش تهویه و نفوذپذیری خاک می‌شود و به اصلاح خواص فیزیکی و شیمیایی خاک کمک می‌کند. برای انجام شخم زمستانه، باید باغ پسته را با عمق حداقل 30 سانتیمتر شخم زده و خاک را به خوبی برگرداند.

نصب کار‌ت‌های زرد جهت ردیابی و پیش آگاهی آفت پسیل پسته

نصب کار‌ت‌های زرد جهت ردیابی و پیش آگاهی آفت پسیل پسته یکی از موارد عملیات زمستانه باغات پسته است. پسیل‌های زمستان‌گذران جذب کارت‌های زرد شده و می‌توان تعداد و میزان خروج آن‌ها را بررسی نمود.
برای نصب کارت‌های زرد، باید رعایت نکات زیر را داشته باشید:

  • کارت‌های زرد باید از جنس پلی‌اتیلن باشند و روی آن‌ها چسب مخصوص تله که بدون رنگ و بو است، کشیده شود.
  • کارت‌های زرد باید سمت بیرونی تاج درخت و در وسط درخت پسته در جهت های مختلف نصب شوند.
  • چسب تله باید خاصیت چسبندگی خوبی داشته باشد.
    کار تله گذاری باید قبل از تخم ریزی حشرات بالغ انجام شود.

نصب تله های فرمونی جهت ردیابی و پیش آگاهی آفت پروانه چوبخوار پسته

تله‌های فرمونی یکی از روش‌های مکانیکی برای کنترل پروانه چوبخوار پسته هستند که با استفاده از فرمون‌هایی مشابه فرمون های جنسی که ماده‌ها ترشح می‌کنند، حشرات بالغ را جذب کرده و می‌کشند. برای نصب تله‌های فرمونی پروانه چوبخوار پسته، باید به نکات زیر توجه کرد:

  • تله‌های فرمونی باید در سمت بیرونی تاج درخت و در وسط ارتفاع درخت در جهت‌های مختلف نصب شوند.
  • تعداد توصیه شده تله‌های فرمونی برای ردیابی و مانیتورینگ پروانه چوبخوار پسته در هر هکتار بین 2 تا 4 عدد است.
  • زمان مناسب برای نصب تله‌های فرمونی اواخر اسفند تا اوایل فروردین است.
پروانه چوبخوار پسته در شاخه درخت پسته
برای مبارزه با پروانه چوبخوار پسته، در زمستان هرس شاخه‌های آلوده باید انجام شود. شاخه‌هایی که حاوی لاروهای آلوده هستند بایستی جدا و از باغ بیرون برده و سوزانده شوند.
پروانه چوبخوار پسته روی شاخه درخت پسته
پروانه چوبخوار پسته از آفات مهم و کلیدی پسته در ایران است و در پسته‌کاری‌های سراسر کشور دیده می‌شود، این آفت سالانه خسارات زیادی را به بار می‌آورد.

برای آشنایی کامل با آفت پروانه چوبخوار پسته و راه‌های مبارزه با آن، به این لینک مراجعه کنید.  

 

مدیریت علف‌های هرز درختان پسته در زمستان

مدیریت علف‌های هرز درختان پسته در زمستان یکی از عوامل مهم برای حفظ سلامت و بهره‌وری باغات پسته است. علف‌های هرز می‌توانند باعث رقابت برای آب، نور، مواد غذایی و فضا شوند و همچنین میزبان آفات باشند. برای کنترل علف های هرز در زمستان، میتوان از روش‌های زیر استفاده کرد:

  • کنترل مکانیکی: شامل شخم، تیلر، چرای دام، جمع‌آوری و سوزاندن علف های هرز
  • کنترل شیمیایی: شامل استفاده از علفکش‌های مختلف برای کنترل علف‌های هرز یکساله و چندساله
 

مبارزه با سرمازدگی باغ پسته

سرمازدگی یکی از عوامل خسارت‌زا برای باغات پسته است که می‌تواند باعث کاهش محصول و آسیب به درختان شود. برای مبارزه با سرمازدگی باغ در عملیات زمستانه باغ پسته، شما می‌توانید از روش‌های مختلفی استفاده کنید. برخی از این روش‌ها عبارتند از:

  • استفاده از ماشین‌های مولد مه و مولد رطوبت که با ایجاد ابر مصنوعی و افزایش رطوبت هوا، دمای محیط را بالا نگه می‌دارند و از تشکیل کریستال‌های یخ جلوگیری می‌کنند.
  • استفاده از دود از طریق روشن کردن لاستیک یا نخاله‌های پسته که با ایجاد دود غلیظ و سنگین، گرما را در نزدیکی درختان نگه می‌دارند و از سرمازدگی جلوگیری می‌کنند.
  • آبیاری بارانی و ایجاد پوشش یخ بر روی تاج درختان که با انتشار گرما از آب یخ‌زده، دمای بافت‌های گیاهی را بالاتر از نقطه یخ‌زدگی نگه می‌دارند.
  • جابجایی هوای سرد و فشرده سطح پایینی باغ با هوای گرم‌تر سطوح بالایی باغ با استفاده از فن‌های قوی یا پرواز هلیکوپتر بر روی سطح باغ که با ایجاد جریان هوا، دمای محیط را متعادل می‌کنند.
  • استفاده از بخاریهای باغی که با تولید گرما و دود، دمای محیط را افزایش میدهند و از سرمازدگی جلوگیری می‌کنند.
روشن کردن آتش در باغات پسته برای مقابله با سرمازدگی
روشن کردن آتش در باغات پسته برای مقابله با سرمازدگی
روشن کردن آتش در باغات پسته برای مقابله با سرمازدگی
روشن کردن آتش در باغات پسته برای مقابله با سرمازدگی

نیاز سرمایی باغ پسته

نیاز سرمایی درختان پسته به میزان ساعاتی است که درختان پسته در دمای بین صفر تا هفت درجه سانتیگراد قرار می‌گیرند. این نیاز سرمایی باعث می‌شود که درختان پسته از خواب زمستانی بیدار شوند و شکوفایی و میوه‌دهی طبیعی داشته باشند. نیاز سرمایی با توجه به رقم و سن درخت متفاوت است و معمولاً بین 600 تا 1400 ساعت می‌باشد.

 

عدم تامین نیاز سرمایی درختان پسته می‌تواند باعث اختلال در رشد، شکوفایی و میوه‌دهی آن‌ها شود. برخی از عوارض عدم تامین نیاز سرمایی عبارتند از:

  • کاهش رشد میانگره، تعداد برگچه و سطح برگ
  • کاهش تولید گرده و ریزش زیاد جوانه‌ها
  • تاخیر در گلدهی و برگ‌دهی
  • تشکیل میوه کم حتی در سال پرمحصول
  • تولید گل به صورت جانبی و انتهایی بر روی شاخه‌های فصل جاری
    مرگ سر شاخه‌ها
 

برای مدیریت باغات پسته در زمستان، باید اقداماتی انجام شود که به تامین نیاز سرمایی درختان کمک کنند. برخی از این اقدامات عبارتند از:

  • کوددهی زمستانه با کودهای فسفره، پتاسه و ریزمغذی‌ها
  • آبیاری زمستانه در مناطقی که آب و خاک شور است یا دما به منفی هفت درجه سانتیگراد می‌رسد
  • روغن پاشی
  • هرس زمستانه با حذف شاخه‌های آلوده، خشک، زائد، ضعیف و رقیب

برای آشنایی با سرمازدگی باغات و روش‌های جلوگیری از آن، به این لینک مراجعه کنید.  

 

هرس زمستانه درختان پسته

هرس زمستانه درختان پسته یکی از مهمترین کارهایی است که درعملیات زمستانه باغ پسته انجام می‌شود و برای حفظ سلامت، افزایش عملکرد و بهبود کیفیت محصول ضروری است. هرس زمستانه باعث می‌شود که شاخه‌های آسیب‌دیده، بیمار، ضعیف یا اضافی حذف شوند و فرم مناسب و متعادلی به درخت داده شود. هرس زمستانه همچنین باعث افزایش نفوذ نور و هوا به درون تاج درخت می‌شود و به تقویت جوانه‌ها و گل‌های باقیمانده کمک می‌کند.

هرس فرم درختان پسته

هرس فرم درخت پسته همان تربیت و شکل دهی نهال پسته است که منجر به تسهیل در عملیات زراعی و برداشت و افزایش کمی و کیفی محصول می‌شود. این هرس به منظور ایجاد یک چارچوب محکم و مناسب برای درختان پسته انجام می‌شود. هرس فرم از سال اول کاشت نهال شروع می‌شود.

برای انجام هرس فرم به درستی، باید به نکات زیر توجه کنید:

  • هرس فرم را در اواخر زمستان و قبل از متورم شدن جوانه‌ها انجام شود.
  • ابزارهای هرس تیز و ضدعفونی شود.
  • شاخه‌های هرس شده از باغ جمع‌آوری و سوزانده یا از منطقه خارج شود.
  • در سال اول، نهال را در زمان کاشت سرزنی کنید و در سال بعد چهار شاخه اصلی را انتخاب شود.
  • در سال دوم و سوم، شاخه‌های اصلی را از یک سوم طول خود هرس و شاخه‌های ضعیف و مزاحم را حذف شود.
  • در سال چهارم، شاخه‌های اصلی را به اندازه کافی هرس تا به درخت فرم جامی یا گلدانی داده شود .
  • در هرس فرم، شاخه‌های بارده باید حفظ شوند و از افراد ماهر برای تشخیص آن‌ها استفاده شود.

هرس باردهی درختان پسته

هرس باردهی درختان پسته از موارد عملیات زمستانه باغات پسته است که با هدف افزایش تولید محصول و بهبود کیفیت آن انجام می‌شود. در این هرس، بخشی از شاخه‌های میوه‌دهنده یا تمام آن‌ها قطع می‌شوند تا جایگزین شاخه‌های جوان و مثمر شوند. هرس باردهی باعث می‌شود که تعادل بین رشد رویشی و زایشی درخت حفظ شود و پدیده سال‌آوری کاهش یابد. هرس باردهی درختان پسته شامل هرس تنک شاخه، هرس سربرداری و حذف پاجوشها می‌شود. هرس باردهی درختان پسته باید در زمان مناسب انجام شود و شاخه‌های هرس شده از باغ خارج و سوزانده شوند.
هرس باغ پسته
هرس باغ پسته
سربرداری درخت پسته
سربرداری درخت پسته
هرس باغ پسته
هرس باغ پسته

برای خواندن راهنمای کامل هرس باغات، به این لینک مراجعه کنید.  

 

تولید نهال پسته برای تکثیر و کاشت

تولید نهال پسته برای تکثیر و کاشت در زمستان یکی از روش‌های افزایش تولید و کیفیت محصول در عملیات زمستانه پسته است. برای تولید نهال پسته میتوان از روش کاشت بذر در گلخانه استفاده کرد. در این روش، ابتدا بذرهای پسته را از میوه‌های سالم و با کیفیت انتخاب کرده و آنها را در آب ولرم یا محلول ضدعفونی خیس می‌کنیم. سپس دو عدد بذر را در عمق ۲ تا ۳ سانتیمتری خاک گلدان قرار داده و روی آنها را با ماسه یا خاک اره می‌پوشانیم. زمان کاشت در گلدان اواخر زمستان و اوایل بهار است. در صورت تولید نهال پسته گلدانی در گلخانه، می‌توان در پاییز یا اوایل زمستان نیز اقدام به کاشت بذر نمود. این روش امکان تولید نهال‌های متنوع را فراهم می‌کند.

برای خواندن مطلب راهنمای کامل کاشت، داشت و برداشت پسته، به این لینک مراجعه کنید.  

 

استفاده از اپلیکیشن جریب برای مدیریت عملیات زمستانه باغ پسته

با استفاده از اپلیکیشن جامع جریب می توانید علاوه بر مدیریت عملیات باغی زمستانه باغات خود، در هر لحظه به کارشناس، وضعیت باغ، زمان آبیاری و آزمایشات خاک و برگ خود دسترسی داشته باشید.

کار با نرم‌افزار جریب را رایگان شروع کنید!

ثبت‌نام در اپلیکیشن جریب رایگان است. جریب محدودیتی روی سطح زیر کشت و تعداد باغ ندارد.

اشتراک‌گذاری :
Skype
Email
WhatsApp
Telegram
مقالات دیگر جریب را بخوانید!
علف‌های هرز مزرعه گندم

علف‌های هرز مزارع گندم

علف‌های هرز در مزارع گندم می‌توانند به‌شدت بر کیفیت و کمیت محصول تاثیر بگذارند. این گیاهان ناخواسته که به‌صورت خودرو در مزرعه رشد می‌کنند، منابع حیاتی مانند نور، آب و مواد غذایی را از گندم رقیب می‌گیرند و می‌توانند میزبان آفات و بیماری‌ها باشند. مهم‌ترین علف‌های هرز گندم شامل یولاف وحشی، جو وحشی یا جو موشی، جودره، چاودار وحشی، خونی واش، علف پشمکی، پنیرک، پیچک صحرایی، خاکشیر، خاکشیر تلخ، کیسه کشیش و دیگر علف‌های یک‌ساله هستند.

مطالعه >

آفات و بیماری‌های مزارع گندم

مزارع گندم با چالش‌های متعددی از جمله آفات، بیماری‌ها و علف‌های هرز روبرو هستند که می‌توانند بر عملکرد و کیفیت محصول تاثیر بگذارند. آفاتی مانند سن گندم، ملخ صحرایی و کرم خراط به بخش‌های هوایی و ریشه‌های گیاه حمله می‌کنند و موجب خسارت می‌شوند. بیماری‌هایی مانند زنگ گندم، سفیدک سطحی و بلایت فوزاریومی خوشه نیز باعث تخریب بافت‌های گیاهی و کاهش دانه‌های سالم می‌شوند.

مطالعه >
آشنایی با انواع انگور، روش های آبیاری و کنترل آفات تاکستان ها

روش‌های آبیاری و کنترل آفات انگور

انگور یکی از قدیمی‌ترین میوه‌هایی است که توسط انسان کشت شده و در اسطوره‌ها و کتاب‌های دینی کهن به آن اشاره شده است. تاریخچه کشت انگور به حدود ۶۰۰۰ تا ۸۰۰۰ سال قبل از میلاد برمی‌گردد و از انگور وحشی خاور نزدیک و آمریکای شمالی نتیجه شده‌اند. انگور سرشار از مواد مغذی است و خواص بی‌شماری برای سلامتی دارد. از جمله این خواص می‌توان به تقویت سلامت قلب، کاهش خطر ابتلا به سرطان، کمک به کاهش سطح قند خون، بهبود سلامت چشم‌ها و استخوان‌ها اشاره کرد.

مطالعه >
برای ما پیام بگذارید.